Kính thiên văn tìm người ngoài hành tinh

Một cuộc quét có chủ đích nhằm tìm kiếm dấu hiệu công nghệ người ngoài hành tinh từ 3I/ATLAS đã không phát hiện được tín hiệu nào. Tuy nhiên, theo nhà vật lý thiên văn Harvard Avi Loeb, điều đó vẫn chưa đủ để bác bỏ khả năng 3I/ATLAS mang nguồn gốc nhân tạo.

Sao chổi 3I/ATLAS được chụp trong ảnh này bởi kính viễn vọng Gemini North vào tháng 7/2025. Ảnh: NSF NOIRLab

“Không rõ một vật thể công nghệ có phát tín hiệu vô tuyến gửi về nơi xuất phát hay không, bởi những tín hiệu như vậy phải mất hàng chục nghìn năm để băng qua Dải Ngân Hà”, Loeb chia sẻ. Ông nhấn mạnh thêm rằng nếu có phát tín hiệu, chúng cũng có thể không hướng về Trái Đất hoặc không trùng với dải tần và thời điểm mà con người theo dõi.

Tập trung “nghe ngóng” khách lạ từ liên sao

Nhóm nghiên cứu quốc tế thuộc chương trình săn tín hiệu ngoài Trái Đất Breakthrough Listen đã chĩa kính thiên văn vô tuyến Green Bank cao 100 mét, kính thiên văn đơn đĩa lớn nhất thế giới, về phía 3I/ATLAS vào ngày 18/12, tức một ngày trước khi vật thể này tiến gần Trái Đất nhất.

Theo khuyến nghị của Avi Loeb, việc kiểm tra là cần thiết bởi hướng di chuyển của 3I/ATLAS trùng với khu vực từng ghi nhận “Wow! Signal” – tín hiệu vô tuyến bí ẩn do Đại học Bang Ohio phát hiện, đến nay vẫn chưa thể giải thích hoàn toàn.

Nhằm xác định bản chất và nguồn gốc của thiên thể này, nhóm Breakthrough Listen đã “lắng nghe” liên tục trong 5 giờ. Để loại trừ khả năng nhiễu, họ liên tục luân phiên hướng kính thiên văn giữa 3I/ATLAS và vùng trời trống, mỗi chu kỳ 5 phút. Cách làm này nhằm đảm bảo mọi tín hiệu ghi nhận được thật sự xuất phát từ vật thể liên sao.

Dù quy trình theo dõi nghiêm ngặt, kết quả vẫn gây phần nào thất vọng: không có bất kỳ “tín hiệu khả nghi” nào được phát hiện.

“Tuyệt đối không ghi nhận phát xạ vô tuyến nhân tạo từ 3I/ATLAS”, Viện SETI tuyên bố.

Bản báo cáo của Breakthrough Listen cũng khẳng định 3I/ATLAS thể hiện các đặc tính hoàn toàn giống một sao chổi điển hình, với lớp khí coma rõ rệt và nhân không bị kéo dài. Không có dấu hiệu nào cho thấy nó là một vật thể công nghệ hay cấu trúc nhân tạo.

Điều này phù hợp với đánh giá chính thức từ NASA, vốn xác định 3I/ATLAS là một sao chổi liên sao tự nhiên.

Không loại trừ hoàn toàn khả năng “ngoài hành tinh”

Dù vậy, nhóm nghiên cứu vẫn thận trọng khi kết luận. Họ nhấn mạnh rằng nhân loại mới chỉ ghi nhận ba vật thể liên sao đi qua Hệ Mặt Trời và ý tưởng về các “tàu thăm dò liên sao” do nền văn minh khác gửi đi vẫn được coi là một dạng dấu hiệu công nghệ hợp lý cần được cân nhắc.

Kính viễn vọng Green Bank ở Tây Virginia, Mỹ. Ảnh: UA-Visions.com

Tuy nhiên, Avi Loeb cho rằng cuộc kiểm tra lần này là quá ngắn ngủi để đưa ra kết luận chắc chắn.

“Họ chỉ nhìn vào 3I/ATLAS trong ngày 18/12”, ông nói. “Trong khi vật thể này đã mất 8.000 năm để đi vào Hệ Mặt Trời và sẽ mất thêm 8.000 năm để rời đi. Chọn một ngày duy nhất để rồi nói rằng không có gì, đó là cách tiếp cận thiếu thuyết phục”.

Theo Loeb, ngay cả trong trường hợp cực kỳ hiếm hoi 3I/ATLAS là một thiết bị công nghệ, khả năng nó phát tín hiệu vẫn rất thấp. Nếu có chủ đích giao tiếp, tín hiệu sẽ phải được “nhắm thẳng” tới mục tiêu chứ không phát tán bừa bãi. Quan trọng hơn, yếu tố thời gian gần như khiến việc liên lạc trở nên bất khả thi.

Ông chỉ ra rằng tín hiệu ánh sáng mất 24.000 năm để đi từ vị trí hiện tại đến trung tâm Dải Ngân Hà và cần tổng cộng 48.000 năm cho một chu kỳ gửi – nhận. Trong khi đó, khoảng thời gian 3I/ATLAS hiện diện trong Hệ Mặt Trời chỉ khoảng 16.000 năm.

“Khoảng thời gian đó là không đủ để bất kỳ nền văn minh nào đặt câu hỏi rồi chờ câu trả lời”, Loeb khẳng định. “Nói rộng hơn, các chuyến đi giữa các vì sao khó có thể dựa vào giao tiếp thời gian thực”.

Một thiên thể bí ẩn và hành trình tiếp tục của khoa học

Loeb cũng không giấu sự thất vọng với cách thức mà nhóm nghiên cứu triển khai, cho rằng nếu thực sự muốn tìm kiếm nghiêm túc, họ phải theo dõi 3I/ATLAS trong nhiều tháng, thay vì chỉ vài giờ rồi công bố kết luận.

Ông cho biết bản thân vẫn đang tiếp tục phân tích dữ liệu thu thập trong hai tháng qua và tuyên bố đã ghi nhận ít nhất 15 hiện tượng bất thường quanh 3I/ATLAS mà khoa học chưa thể giải thích hoàn toàn.

Việc không tìm thấy tín hiệu người ngoài hành tinh từ 3I/ATLAS không đồng nghĩa với việc giấc mơ về cuộc gặp gỡ trí tuệ ngoài Trái Đất khép lại. Nó chỉ cho thấy khoa học vẫn đang ở giai đoạn đầu của hành trình dài tìm hiểu các vật thể liên sao, những sứ giả bí ẩn từ không gian sâu thẳm.

Trong lúc chờ đợi các nghiên cứu sâu hơn, 3I/ATLAS tiếp tục là lời nhắc nhở rằng vũ trụ luôn rộng lớn hơn mọi giả định và những câu hỏi về sự sống ngoài Trái Đất vẫn chưa có hồi kết.